ครั้นยุคสมัยหนึ่ง มีการส่งเจ้าอริยะ ซึ่งเป็นบุตรของเจ้าฟ้ามาละเชื้อสายเจ้านายเมืองเชียงแสน มาแผ้วถางบูรณะเมืองเชียงของ เจ้าอริยะได้ปฏิสังขรณ์สถูป ๒ แห่ง ที่ผู้ใหญ่บ้านตำมิละได้ก่อไว้ คือวัดศรีบุญยืน ,วัดไชยสถาน ซึ่งภายหลังวัดทั้งสองเปลี่ยนชื่อเป็น วัดแก้ว,วัดหลวง ตามลำดับ

และอีกครั้งในปี ๒๓๑๐ ที่พม่าได้ทำศึกครั้งใหญ่กับกรุงศรีอยุธยา (ในสมัยเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ ๒) เจ้าอริยะได้อพยพครอบครัวและพลเมืองหนีศึกพม่าไปอยู่หัวเมืองน่านหรือนครน่าน บริเวณบ้านเวียงเหนือ ในห้วงนั้นเชียงของจึงเป็นเมืองร้างอีกระยะหนึ่ง...เวลานั้นเจ้าอริยะมีบุตรคนหนึ่งชื่อเจ้ารำมะเสน

ภายหลังพระเจ้ากรุงธนบุรีกอบกู้เอกราชคืนจากพม่า ก่อตั้งกรุงธนบุรีขึ้น พร้อมทั้งขับไล่พม่าออกจากหัวเมืองฝ่ายเหนือ ครั้นสงบศึก เจ้าเมืองน่าน จึงได้แต่งตั้งให้เจ้ารำมะเสน นำไพร่พลเดิมของเมืองเชียงของกลับมาตั้งเมืองเชียงของอีกครั้ง โดยมาตั้งเมืองอยู่ที่บ้านเวียงติน เหนือบ้านแจมป๋อง ทว่าชาวบ้านบางส่วนได้แยกย้ายไปกันไปอยู่ที่บ้านปอ บ้านยาย บ้านน้ำปึก บ้านด่านติน

หลังจากอยู่เวียงตินได้ ๕ ปี เจ้ารำมะเสน ได้มีบัญชาให้ พญาคงคา พาราษฎรส่วนหนึ่ง มาแผ้วถางบริเวณ ต.เวียงในปัจุบัน แล้วสร้างเมืองขึ้นใหม่ เมื่อสร้างเมืองเสร็จ พระยาคงคา จึงอัญเชิญเจ้ารำมะเสนขึ้นเป็นเจ้าเมืองเชียงของ

ครั้งหนึ่งหลังการสร้างเมืองเป็นปึกแผ่น… เจ้ารำมะเสน เคยคิดเอาใจออกห่างไม่ยอมขึ้นตรงต่อเจ้าเมืองน่าน โดยจะขอขึ้นตรงต่อพระเจ้ากรุงธนบุรีเพียงผู้เดียว เจ้าเมืองน่านโกรธมาก จึงจัดกองชายฉกรรจ์สกัดจับตัวเจ้ารำมะเสนไปไว้เมืองน่าน และให้พระยาไชยราช ขึ้นเป็นผู้รักษาการแทน

…ภายหลังที่ได้ชำระความผิดเจ้าเมืองเชียงของแล้วเห็นว่าไม่มีความผิด เจ้าเมืองน่านได้คืนตัวเจ้ารำมะเสนกลับมาเป็นเจ้าเมืองเชียงของตามเดิม…จนถึงพิราลัย

.............................................................

เจ้าเมืองเชียงของตามลำดับ

• เจ้าอริยะ
• เจ้ารำมะเสน
• เจ้าวิทูระ
• เจ้าคำขึ้น
• เจ้าอนุรส
• เจ้าอริยะ (บุตรของเจ้าวิทูระ ซึ่งมีชื่อคล้องกับเจ้าเมืองคนแรก)
• เจ้าอินต๊ะยศ
• เจ้าจิตวงษ์

ในสมัยรัชกาลที่ ๑ - ๕ เมืองเชียงของขึ้นตรงต่อหัวเมืองน่าน ภายใต้การปกครองของประเทศสยาม

่จนกระทั่งในสมัยพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ราว พ.ศ. ๒๔๒๓ ได้เป็นเมืองบริเวณ หนึ่งใน ๕ หัวเมือง อันประกอบด้วย เมืองฝาง เมืองพะเยา เมืองเชียงราย เมืองเชียงแสน เมืองเชียงของ

ต่อมาปี ๒๔๕๓ รัชกาลเดียวกัน ทรงโปรดให้มีการจัดการปกครองมณฑลพายัพขึ้น ได้ยกเมืองเชียงรายขึ้นเป็นเมืองจัตวา รวมอยู่ในมณฑลพายัพ มีศูนย์กลางอยู่ที่เชียงใหม่ และให้เชียงของเป็นอำเภอหนึ่งของเมืองเชียงราย

เจ้าจิตตวงษ์ เจ้าเมืองเชียงของในขณะนั้น ได้รับพระราชทานสัญญาบัตรให้เป็นพระยาจิตวงศ์วระยศรังษี และเป็นนายอำเภอคนแรก ของเอำเภอเชียงของ

เรียบเรียง: มดตะนอย

ที่มา: "ประวัติการสร้างเมืองเชียงของ" ของ ขุนภูนพิเลขกิจ (เจ้าหนานบุษรศ จิตตางกูร) พ.ศ.๒๔๔๘

เรื่องราวเกี่ยวเนื่อง

• พระพุทธเจ้า ทรงเทศนาโปรดเวไนยสัตว์ ณ เมืองเชียงของ
• มองผ่านกาลเวลา
• ศึกเงี้ยว